Çocuklarda Fobiler

Çocukluk çağı anksiyete (kaygı) bozuklukları, tedavi edilmedikleri sürece ergenliğe ve yetişkinliğe doğru uzanabilecek zorlu ve yorucu bir yolculuğun başlangıcı olabilir. Bu yolculuğu başında fark etmek ve önlemek daha kolayken alınabilecek önlemleri almanızı öneririm. Eğer burada yazılanlar size tanıdık geliyorsa mutlaka bir uzman görüşü alın.

Fobi, spesifik bir obje ya da duruma karşı oluşabilen kuvvetli korkudur. Hayvanlar, karanlık, gök gürültüsü, balon, kostümlü karakterler ve medikal müdahaleler, çocuklarda sıklıkla görülen fobilerden birkaçıdır.

Fobisi olan çocuk kendisini korkutan obje ve durumlardan uzak durmaya çalışır, yaklaşması gerektiği zamanlarda da çok yoğun korku ve kaygı yaşar. Bazı çocukları fobi yaşadığı duruma yaklaştırmak neredeyse imkansızdır. Çocuğun yaşadığı bu yoğun duygular ağlama krizleri, titreme, mide bulantısı, iştahsızlık, uyku sorunları, öfke nöbetleri gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilir.

Fobiler sadece bir obje ya da duruma yönelik geliştirilmelerine rağmen çocuğun hayatını pek çok yönden etkilerler; örneğin arı fobisi olan bir çocuk sadece arı gördüğü zaman değil, arı görme ihtimali olduğunu düşündüğü her an yoğun korku ve kaygı yaşayabilir. Bu fobisiyle yüzleşmemek için bahçeye çıkmak, pikniğe veya yaz kampına gitmek gibi pek çok sosyal aktiviteden geride durmak isteyebilir. Bu durum da çocuğun sosyal kimlik gelişimini ve özgüvenini olumsuz etkiler, hatta sosyal anksiyeteye yol açabilir.

Çocuklarda Fobilerin Nedenleri:

Çocuklarda fobiler korkutucu ve travmatik bir deneyimden dolayı ya da bir fobisi olan ebeveynin çocuğuna dolaylı veya direkt yollarla yaptığı aktarımlardan dolayı ortaya çıkabilir. Ancak her deneyim her çocukta fobiye neden olmaz; dolayısıyla fobilerin genetik yatkınlıkların, mizacın ve hayat deneyimlerinin birleşimiyle ortaya çıktığı söylenebilir. Özellikle yaygın anksiyete bozukluğu yaşayan çocuklarda fobilerin ortaya çıkması daha olasıdır.

Fobi Yaşayan Beyinde Neler Olur?

Beynimizde yer alan prefrontal korteks ve amigdala, tehlikeli olduğunu düşündüğümüz durum ve objelerle ilgili kayıtların tutuldugu, duygularımızın ve tepkilerimizin düzenlendiği yerlerdir. Beynimizde bir durum ve objenin tehlikeli olduğuna dair kuvvetli bir kayıt oluştuğunda fobi yaşamaya başlayabiliriz. Fobi yaşadığımız durum veya obje ile karşılaştığımız anlarda bu kayıtlarımız devreye girer ve beynimiz algıladığı tehlikeye karşı korku ve panik atak tepkileri ile yanıt vermeye başlar. Eğer yaşadığımız fobi travmatik bir deneyimin ardından ortaya çıktıysa, benzer durumla karşılaştığımız ya da karşılaşma ihtimalimiz olduğunu düşündüğümüz anlarda bu travmatik deneyimi yaşarkenkine benzer boyutta bir korku hissetmemiz olasıdır.

Bu Göstergeler Kritik Olabilir:

  • Bir durum ve objeye karşı sürekli yaşanan yoğun korku
  • Korktuğu durum ve obje aklına geldiği an veya onlarla karşılaştığı an donup kalma, titreme, ağlama krizi, kekeleme, bayılma, kontrolünü kaybetme gibi davranışların görülmesi
  • Korktuğu durum ve obje ile karşılaşabileceği aktivitelerden ve ortamlardan uzak durma
  • Diğer panik atak belirtileri

Çocuklarda Fobiler Nasıl Tedavi Edilir?

Çocuklarda fobi tedavisi, çocuğun mizacına, yaşadığı korkunun niteliğine ve nedenlerine göre değişebilir. Fobi tedavilerinde sadece psikoterapi uygulanabileceği gibi, gerektiği durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de düzenlenmesi gerekebilir. Bu karar çocuğun fobisinden ne derece etkilendiğine ve psikoterapiden ne derece fayda sağladığına göre değişebilir.

Fobilerin tedavisinde kullanılan psikoterapi yöntemleri, panik atak tedavisinde kullanılan yöntemlere benzer. Çocuklarla yapılan tüm psikoterapi çalışmalarında olduğu gibi fobi tedavilerinde de yapılan tüm uygulamalar oyun tabanlıdır ve farklı psikoterapi yaklaşımları oyun ile birleştirilerek uygulanır.

Psikoterapide amaç, çocuğun yoğun korku yaşadığı durumlar ile ilgili düşünceleri-duyguları-davranışları üzerindeki farkındalığının ve kontrolünün artması, varsa hatalı algılarının ve kayıtlarının üzerinden geçilmesi, eğer çocuk travmatik bir yaşantıdan dolayı fobi yaşıyorsa bu travmanın etkilerinin iyileştirilmesidir. Bunun için bilişsel-davranışçı tabanlı oyun terapisi ile sanat ve meditasyon tabanlı rahatlama çalışmaları psikoterapi sürecine eklenir. Bunların yanı sıra EMDR, hipnoterapi ve çocuğun hazır olduğu ölçüde yüzleştirme ve duyarsızlaştırma teknikleri de uygulanarak fobilerine yaklaşabilmesi ve deneyimleyerek üstesinden gelebilmesi planlanabilir.

YAZAR

Pelin Kılıç Ulutaşlı, M.A.

Pelin Ulutaşlı, M.A.
Uzman Psikolog & Psikoterapist