0-1 Yaş Gelişim Basamakları

Aşağıda yer alan maddeler, bebeğinizin 0-12 ay aralığında fiziksel, sosyal, duygusal ve bilişsel gelişimi ile ilgili bir rehber niteliğindedir. Bu rehberden faydalanırken her çocuğun kendi hızında büyüdüğünü, kimi alanlarda yaşıtlarına göre daha geriden gelen bir çocuğun kimi diğer alanlarda yaşıtlarının ötesine geçebildiğini unutmayın. Yazının sonundaki “dikkat edilmesi gerekenler” bölümü, hangi durumlarda uzman görüşü almanızın faydalı olacağına dair bilgiler içerir.

İlk 2 Ay:

  • 1 aylık bebeğiniz ile ilk günleriniz genellikle onun beslenme, altının değiştirilmesi, temizlenmesi ve uyuma gibi ihtiyaçlarını karşılamakla geçer. Birkaç hafta içinde bebeğinizin sesiniz, kokunuz ve dokunuşunuza karşı farkındalığı ve dikkati artmaya başlar.
  • 1 aylık bebeğinizin görüşü kısıtlıdır, 20-30 cm kadar mesafede iyi görebilir. Siyah beyaz renklere karşı duyarlıdır. Duyma becerisi günden güne kuvvetlenir, zaman içinde farklı seslerin geldiği yönlere doğru kafasını çevirmeye başlar.
  • Karın üstü yatarken kafasını hafifçe yukarı kaldırabilir, ancak kucağınızdayken boynu ve kafasını tutabilmek için desteğinize ihtiyaç duyar.

Bebeğinizin 1. ve 2. Ayında Onunla Neler Yapabilirsiniz?

  • Bebeğinizi tanımaya başladığınız bu ilk zamanların tadını çıkarın: sarılın, konuşun, uyku ya da besin ihtiyacını nasıl ifade ettiğini öğrenmeye çalışın ve ihtiyaçlarına yanıt verdiğinizden emin olun. Bebeklik döneminde ihtiyaçlarının zamanında karşılanmaması çocuğun ebeveyni ile olan güvenli bağını zedeleyebilen en önemli faktörlerden biridir.
  • Uyanık olduğu zamanlarda karnının üzerinde durarak zaman geçirebileceği, yastıklarla çevrili rahat bir ortam yaratın. Karnının üzerinde durmak bebeğinizin kaslarını kuvvetlendirir ve esnetir. Oyuncaklar kullanarak bu pozisyondayken farklı yönlere doğru bakmasını ve uzanmasını sağlayın.
  • Hasta olmadığı sürece her gün mutlaka dışarı çıkın, temiz hava alın. Fırsatınız varsa parklarda veya ağaçlı, huzurlu ortamlarda birlikte gezinin.
  • Bebeğinizle konuşurken, şarkı söylerken, ona bir şeyler okurken yakınlaşın ve göz teması kurun.
  • Ce-e bir süreliğine favori oyununuz olacak! Tadını çıkarın. Ara sıra sizin de onun hareketlerini, mimiklerini ve seslerini taklit ettiğiniz oyunlar oynayın.

Ne Zaman Bir Çocuk Ruh Sağlığı Uzmanına Danışmanız Gerekir?

  • Bebeğiniz çok yavaş yiyor ve iyi emmiyorsa
  • Bebeğiniz etrafında hareket eden objeler ve insanlara bakmıyor, gözleriyle takip etmiyorsa
  • Bebeğiniz objelere, insanlara az da olsa uzanmıyorsa
  • Bebeğinizin vücudu fazla gerginse ya da karın üstündeyken kafasını bir saniyeliğine bile olsa kaldıramıyorsa
  • Bebeğiniz yüksek seslere tepki vermiyorsa
  • Bebeğiniz sıklıkla ağlama krizlerine giriyor ve sakinleştirmekte zorlanıyorsanız
  • Ebeveyn olarak çocuğunuza uzak hissediyor, dokunmakta ve bakım vermekte zorlandığınızı hissediyorsanız
  • Ebeveynler olarak bazı temel konularda fikir ayrılıkları yaşıyorsanız uzman desteği almanız faydalı olur.

3. AY

  • 3 aylık bebeğiniz çevresini gülücükleriyle eğlendirmeye başlar! Oyun oynadığınız zamanlarda keyif aldığını, suratınıza ve gözlerinize dikkatlice baktığını fark edersiniz. Sizin surat ifadelerinizi, mimiklerinizi, çıkardığınız sesleri taklit etmeye çalışır.
  • Kucağınızdayken artık kafasını desteklemeniz gerekmez. Karnının üzerindeyken kafasıyla birlikte gövdesinin de bir kısmını kaldırmaya başlar.Yüz üstü yatarken ise kollarını havaya kaldırabilir. Ellerini açıp kapayabilir, oyuncakları sallayabilir, izleyebilir ve ellerini ağzına götürebilir.
  • El-göz koordinasyonu gelişmekte olan çocuğunuz, ilgisini çeken objelere çok dikkatli bakmaya başlar. Odanın diğer ucunda duran ebeveynini görebilir ve fark edebilir. Sesleri ayırt etmeye başlar, ebeveyninin ve bakım verenlerinin seslerine karşı daha duyarlı olur. Gözlerini sesin geldiği yöne doğru çevirmeye başlar. Farklı ihtiyaçları için farklı şekillerde ağlamaya başlar ve birbirinden farklı sesler çıkarabilir.

Bebeğinizin 3. Ayında Neler Yapabilirsiniz?

  • Bebeğinizin farklı ihtiyaçlarını fark etmeniz ve ona yanıt verebilmeniz, kendisini değerli ve güvende hissetmesini sağlar, aranızdaki güvenli bağı kuvvetlendirir. İhtiyaç duyarsanız sakinleşebilmesi için emzik verebilirsiniz.
  • Yüzüstü zaman geçirebileceği fırsatlar yaratmaya devam edin. Karnının üzerinde dururken oyuncaklar yardımıyla onu uzanmaya ve yan taraflarına doğru dönmeye teşvik edin.
  • Bu dönem bebeğinize verebileceğiniz en kıymetli şey sevgi dolu, şefkatli ilgidir. Gün içinde onunla sohbet edin; şu an ne yapıyorsunuz, bu objenin adı nedir, aklınızda neler var… Sizin konuşmanızı taklit etmeye çalıştığı zamanlarda sizin de onu taklit etmeniz dinlendiğini hissettirir ve iletişim becerilerini kuvvetlendirir.

Ne Zaman Bir Ruh Sağlığı Uzmanından Destek Almalısınız?

  • Bebeğinizin farklı ihtiyaçlarını fark etmeniz ve ona yanıt verebilmeniz, kendisini değerli ve güvende hissetmesini sağlar, aranızdaki güvenli bağı kuvvetlendirir. İhtiyaç duyarsanız sakinleşebilmesi için emzik verebilirsiniz.
  • Yüzüstü zaman geçirebileceği fırsatlar yaratmaya devam edin. Karnının üzerinde dururken oyuncaklar yardımıyla onu uzanmaya ve yan taraflarına doğru dönmeye teşvik edin.
  • Bu dönem bebeğinize verebileceğiniz en kıymetli şey sevgi dolu, şefkatli ilgidir. Gün içinde onunla sohbet edin; şu an ne yapıyorsunuz, bu objenin adı nedir, aklınızda neler var… Sizin konuşmanızı taklit etmeye çalıştığı zamanlarda sizin de onu taklit etmeniz dinlendiğini hissettirir ve iletişim becerilerini kuvvetlendirir.

4 -7. AY

  • Bebeğiniz artık varlığını kuvvetli bir şekilde hissettirir. Gülümser, kahkaha atar, sizinle kendi dilinde diyalog bile kurar. Kendini sakinleştirmenin yollarını keşfetmeye başlar, bunun için ara sıra parmaklarını ağzına götürebilir.
  • Gün geçtikçe daha da hareketlenir; 7 aylık bir bebek yüz üstü yatırıldığında diğer yanlara yuvarlanabilir, yardımınız olmadan oturabilir, siz onu tutarken bacaklarını kullanarak ufak ufak zıplayabilir. Objeleri sıkıca tutabilir ve bir elinden diğer eline geçirebilir.
  • Ce-e hala en sevdiği oyundur ve oyuncakların saklanıp tekrar ortaya çıkmasından çok keyif alır. Artık dünyayı tamamen renkli görmektedir. Önünde bir objeyi hareket ettirdiğinizde onu daha da dikkatlice izler. Aynada kendini izlemek de onun için çok keyiflidir. Ayrıca bebeğiniz artık sesinize karşı daha hassastır ve “hayır” uyarınızı anlamaya başlar. Adını biliyordur ve adı ile çağırdığınızda bakar.

Bebeğinizin 4. ve 7. Ay Aralığında Onunla Neler Yapabilirsiniz?

  • Bebeğinizin en etkili öğrendiği zamanlar sizinle mutlu etkileşim halinde olduğu zamanlardır, bu yüzden onunla yaptığınız her şeye oyunu katın. Gülümseyin, bolca dokunun ve kendince çıkardığı seslere onun gibi yanıt vermeye çalışın.
  • Her gün birlikte kitap okuyun, kitapta ve çevrenizde gördüğünüz objeleri isimlendirin, ona anlatın.
  • Yeni gelişmekte olan fiziksel becerilerini desteklemek için ona fırsat verin. Oturması, sırt ve yüzüstü oynaması için yastıklarla çevrili, ona özel rahat bir ortamı evinizin bir köşesinde kalacak şekilde kurun.
  • Emeklemeye başlamadan önce evinizde tehlike oluşturabilecek detayları gözden geçirin ve güvenli hale getirin. Çevresini keşfederken güvende olduğunu bilmeniz önemlidir.
  • Uyku, beslenme, banyo ve oyun zamanınızı rutine oturtun. Bebeğinizin kendisini güvende hissetmesi ve gelişim basamaklarını sorunsuzca atlaması için en çok ihtiyaç duyduğu şey rutindir. Bebeğiniz kesinlikle belli bir saatten sonra dışarda olmamalıdır. Bebeğinizin uyku düzenini bozmayacak şekilde program yapmaya özen gösterin.
  • 6 aydan itibaren katı gıdalara geçebilirsiniz. Yemeklere dokunmasını, elleriyle hissetmesini teşvik edin.

Ne Zaman Bir Ruh Sağlığı Uzmanından Destek Almalısınız?

  • Vücudu fazla gergin ya da hareketlerini kontrol edemez bir hali varsa
  • Kafasını tutamıyora ve oturamıyorsa
  • Seslere, gülümsemelere, hareket eden objelere yanıt vermiyorsa ve dikkatle izlemiyorsa
  • Ebeveynleri ve yakınındaki diğer kimselerle özel, karşılıklı bir ilişki geliştirmiyorsa
  • Objelere uzanmıyor ve elleriyle tutmuyorsa
  • Sıklıkla ağlama krizlerine giriyor ve sakinleştirmekte zorlanıyorsanız
  • Ebeveyn olarak çocuğunuza uzak hissediyor, dokunmakta ve bakım vermekte zorlandığınızı hissediyorsanız
  • Ebeveynler olarak bazı temel konularda fikir ayrılıkları yaşıyorsanız uzman desteği almanız faydalı olur.

8 -12. AY

  • Çıkardığı kendine has seslerle artık bebeğinizle gerçek bir diyaloga giriyormuş gibi hissedersiniz. İlk defa “anne” ve “baba” dediğini duyabilirsiniz. Bu dönemde tanımadığı insanlarla yalnız kalmaktan, ebeveynlerinden ayrılmaktan hoşlanmayabilir.
  • Bebeğiniz artık tam bir kaşif! Emekleyerek nasıl da evin her yerini gezebildiğine şaşıracaksınız. Artık kendi başına rahatlıkla oturabiliyor, gözüne kestirdiği pek çok şeyi elleriyle yakalayabiliyor ve tutuyor. Hatta birinci yaşını doldurmadan birkaç adım atmaya bile başlayabilir. Yemeklerini parmaklarıyla tutmaya başlayabilir ve kendine yedirmeyi deneyebilir.
  • Çok yakında kelime haznesinin hızlıca gelişmesine tanık olacaksınız, ama o zamana kadar sizi çıkardığı farklı sesler mimikleriyle kendisini ifade etmeye devam edecek. En keyif aldığı oyunlar ce-e, saklambaç, telefonda konuşur gibi yapmak ve objeleri bir yere yerleştirme ve oradan geri çıkarma oyunlarıdır.

Bebeğinizin 8. ve 12. Ay Aralığında Onunla Neler Yapabilirsiniz?

  • Bol bol sohbet edin, bu hem dil gelişimi için, hem de aranızdaki güvenli bağlanmayı kuvvetlendirmek için çok önemlidir. Günlük planınızı, ne yaptığınızı, birazdan ne yapacağınızı anlatın. Gördüğü, ilgilendiği şeylerin isimlerini ona söyleyin. Nasıl hissettiği hakkında konuşurken ses tonunuzu ve mimiklerinizi kullanın.
  • Çıkarmaya çalıştığı sesleri taklit ederek yanıt verin.
  • Birlikte kitap okumaya ve yukarıda belirttiğimiz sevdiği oyunları oynamaya devam edin.
  • Artık iyice hareketli olduğu için, evde keşfe çıktığı zamanlarda güvende olduğundan emin olun. Onun rahatça gezinebilmesine uygun bir alan yaratın.
  • Nelerden keyif aldığını keşfedin ve bunlara uygun aktiviteler planlayın. Bebeklere uygun parmak boyası, bloklar, iç içe geçen ve ses çıkaran oyuncaklar bu dönemde pek çok bebeğin hoşuna gider.
  • Bu dönemde ayrılık kaygısını daha yoğun yaşayan bebeğinize “bay bay” demeden bir yere gitmeyin ve onu uzun bir süre ebeveynlerinden ayrı bırakmayın.
  • İyi davranışlarını kutlayın ve destekleyin. Yanlış bir davranışta bulunduğunda bebeğinize (hatta hiçbir yaştaki çocuğunuza) kızmayın. Ses tonunuzu biraz daha kararlı bir hale getirerek sınırları belirtebilirsiniz. Kuralları tam anlamıyla anlamak ve takip edebilmek için yaşının hala küçük olduğunu unutmayın.

Ne Zaman Bir Ruh Sağlığı Uzmanından Destek Almalısınız?

  • Emeklemiyorsa
  • Emeklerken vücudunu sadece bir tarafa doğru çekiyorsa
  • Siz onu tutmanıza rağmen ayakta duramıyorsa
  • Önünde sakladığınız objeleri bulmaya çalışmıyorsa
  • Hiçbir kelime söylemiyorsa
  • Göz teması kurmuyorsa
  • Mimik yapmıyor, parmaklarıyla işaret etmiyorsa
  • Sıklıkla ağlama krizlerine giriyor ve sakinleştirmekte zorlanıyorsanız
  • Ebeveyn olarak çocuğunuza uzak hissediyor, dokunmakta ve bakım vermekte zorlandığınızı hissediyorsanız
  • Ebeveynler olarak bazı temel konularda fikir ayrılıkları yaşıyorsanız uzman desteği almanız faydalı olur.

YAZAR

Pelin Kılıç Ulutaşlı, M.A.

Pelin Ulutaşlı, M.A.
Uzman Psikolog & Psikoterapist