Çocuklarda Duygu Düzenleme (Duygusal Regülasyon) Becerisi

Dünyaya yeni gelmiş bir bebek için yaşadığı her duygu yenidir. Bebek bir duygu yaşarken hissettiklerini anlamlandırması, tanımlaması ve denetlemesi mümkün olmaz. Bebeğin duygularını denetlemeden yaşayabilmesi ve dışavurabilmesi yaşamsal bir fonksiyon taşır, çünkü bebek ihtiyaçlarını duyurmak ve karşılık almak için duygularını olduğu haliyle ebeveynine yansıtarak onunla iletişim kurar. Bebeğin çağrısını duyan ebeveyn, onun ihtiyaçlarının neler olabileceğini anlamaya çalışır ve bunları elinden geldiğince karşılamaya koyulur.

Çocuk büyüdükçe, ebeveyninin yaklaşımlarına ve yanıtlarına göre duygularını anlamlandırmaya ve tanımlamaya başlar. Hissettiği duygunun adını, neler yaparsa bu duyguyu hafifletebileceğini, bu duygunun hangi ihtiyaçlarla ilişkili olabileceğini, bu duygusunu nasıl düzenleyebileceğini, ebeveyninin kendisinin duygularına yaklaşımından öğrenir. Böylece çocuk, duygusal farkındalık ve duygu düzenleme becerilerini, ebeveyniyle ilişkisinde aldığı yanıtlar sayesinde geliştirir.

Duygu düzenleme (duygusal regülasyon) nedir?

Duygu düzenleme, kişinin duygusal yaşantılarının farkına varabilmesi, duygularını baş edebileceği bir yoğunlukta ve sürede deneyimleyebilmesi, duygusal kaynaklı tepkilerini çevreye uygun bir şekilde ayarlayabilmesi ile ilgili bir beceridir. Bu beceri sayesinde kişi, çevresiyle uyum içerisinde olacağı ilişkiler kurabilir, duygularını insanlara sağlıklı bir şekilde ifade edebilir ve zorlayıcı duygularıyla daha iyi baş edilebilir. Duygu düzenleme becerisi, çocukların duygularını tanıma ve anlamalarında, davranışlarını kontrol etmelerinde, kendileri ve çevreleri ile olan ilişkilerini yönetmelerinde onlara fayda sağlayan temel bir beceridir.

Örnek: Can, 4 yaşında bir çocuk. Bir gün, parkta oyun oynarken, bir arkadaşını topunu izinsiz elinden alarak oynamaya başlıyor. Bunun üzerine, Can çok sinirleniyor, arkadaşının elinden topu çekmeye çalışıyor. Geri alamayınca da kendini ağlayarak yere atıyor ve arkadaşına öfkeli bir şekilde taş fırlatmaya başlıyor. Öfkesi uzun bir süre devam ediyor.

Bu örnek durumda Can’ın duygularını sağlıklı bir şekilde ifade etmekte güçlük çektiğini, duygusal tepkilerinin yoğunluğunu ve bu tepkilerin süresini düzenlemekte zorluk yaşadığını, bu konularda desteklenmeye ihtiyacı olabileceğini görüyoruz. Bu örnek durumda, çocuğun duygusal düzenleme becerisini desteklemeyecek örnek bir yanıt şu olabilir:

“Ne yapıyorsun o taşla, niye attın kendini yere? (Çocuğun duygusunu ve duygusal tepkisini anlamlandıramamasına yol açabilecek bir ifadedir). Yaramaz bir çocuk oldun iyice! Kalk o zaman eve gidiyoruz! (Çocuğu cezalandırarak ve eleştirerek çocuğun stresini daha da yükseltebilecek ve duygusunu düzenlemesini iyice zorlaştıracak ifadelerdir).

Bu örnek durumda, çocuğun duygusal düzenleme becerisini geliştirebilecek örnek bir yanıt şu olabilir:

Arkadaşın topunu izinsizce alınca biraz üzgün ve kızgın hissettin, ağlamaya ihtiyaç duydun. Bu nedenle ağladığının ve taş attığının farkındayım”- (Bunlar duygusunu onaylayan, çocuğun duygusunu tanımasına, anlamlandırmasına yardımcı ifadelerdir). “Ancak arkadaşın taş fırlatmak için değil, bunun yerine … yapabilirsin”- (Bunlar sınırları şefkatle belirten ve çocuğun duygusal tepkilerini nasıl daha iyi denetleyebileceğine dair yönlendirmeler sunan ifadelerdir).

Bu anlarda ebeveyn, çocuğunun duygularını nasıl anlamlandırabileceğine ve denetleyebileceğine dair bir örnek sunmuş olur, bu sayede çocuk zaman içerisinde bunu kendi başına yapabilecek şekilde becerilerini geliştirir.

Ebeveynler de zaman zaman çocuklarının ve kendilerinin bazı duygularını tanımlamakta ve düzenlemekte zorlanabilirler, bu doğaldır. Eğer ebeveyn, çocuğunun duygu yüklü anlarının çoğunda düzenleyici rolünü yerine getirebiliyor, ancak ufak bir kısmında getirmekte zorlanıyorsa, bu ebeveyn-çocuk ilişkisinde tolere edilebilir. Fakat, eğer çocuk ebeveyninden alması gerektiği desteği çoğunlukla alamıyorsa, çocuğun duygu düzenleme becerileri zayıf kalabilir. Bu durumda ebeveynler ruhsal destek alarak kendilerinin ve çocuklarının duygu düzenleme becerileri üzerinde çalışabilir ve bunu geliştirebilirler. Çocuğun duygusal farkındalığı ve duygularını düzenleme becerisi, ebeveyn danışmanlığı ve çocuk psikoterapi süreçlerinde sıklıkla çalışılan konulardan biridir.

YAZAR HAKKINDA

İlke Uysal

Stajyer Psikolog

Yeni Terapi’nin sosyal medya hesapları ve websitesinin blogu için yazılar yazar ve içerikler hazırlar. Bir yandan Psikoloji lisans eğitimine devam etmektedir.